Femur Başı Avasküler Nekrozu Nedir?

Femur Başı Avasküler Nekrozu Nedir?

Femur başı avasküler nekrozu, kalça eklemini oluşturan femur başına giden kan akışının azalması veya tamamen kesilmesi sonucu kemik dokunun canlılığını kaybetmesiyle ortaya çıkan ciddi bir ortopedik hastalıktır. Kanlanmanın bozulması, kemik hücrelerinin ölmesine yol açar ve zamanla femur başında yapısal zayıflama, çökme ve kalça ekleminde fonksiyon kaybı gelişir. Erken dönemde fark edilmediğinde ilerleyici seyir gösteren bu hastalık, ileri evrelerde kalça protezi ameliyatını kaçınılmaz hale getirebilir.

Ortopedi ve travmatoloji alanında eklem koruyucu cerrahiler üzerine uzun yıllardır çalışmalar yürüten Prof. Dr. Çetin Işık, femur başı avasküler nekrozunun erken evrede tanınmasının ve uygun tedavi yönteminin zamanında uygulanmasının, kalça ekleminin korunmasında kritik rol oynadığını vurgulamaktadır.

Femur Başı Avasküler Nekrozu Nasıl Gelişir?

Femur başı, vücudun en önemli yük taşıyan bölgelerinden biridir ve sağlıklı kalabilmesi için düzenli kan akışına ihtiyaç duyar. Bu kan akışı çeşitli nedenlerle bozulduğunda kemik dokuda beslenme yetersizliği ortaya çıkar.

Kanlanmanın Bozulma Mekanizması

Kan damarlarının tıkanması, daralması veya bası altında kalması femur başına ulaşan oksijen ve besin miktarını azaltır. Bu durum kemik hücrelerinin ölmesine ve zamanla kemik yapının zayıflamasına neden olur.

Sürecin İlerlemesi

Başlangıçta yalnızca hücresel düzeyde hasar oluşurken, tedavi edilmezse kemik yapısı dayanıklılığını kaybeder ve femur başında çökme meydana gelir. Çökme sonrasında kalça eklemi bozulur ve ağrı belirgin hale gelir.

Femur Başı Avasküler Nekrozu Neden Olur?

Femur başı avasküler nekrozunun ortaya çıkmasında birden fazla risk faktörü rol oynayabilir. Bazı hastalarda net bir neden bulunamazken, bazı durumlarda altta yatan faktörler açıkça saptanabilir.

Kortizon Kullanımı

Uzun süreli ve yüksek doz kortizon kullanımı, femur başı avasküler nekrozunun en sık bilinen nedenlerinden biridir. Kortizon, kemik içi kan damarlarını olumsuz etkileyerek kan akışını bozabilir.

Aşırı Alkol Tüketimi

Aşırı alkol kullanımı, kemik iliği basıncını artırarak kanlanmayı olumsuz etkiler ve nekroz riskini yükseltir.

Travma ve Kırıklar

Kalça bölgesine alınan darbeler, femur boynu kırıkları ve kalça çıkıkları sonrası femur başına giden damarlar zarar görebilir.

Romatizmal ve Sistemik Hastalıklar

• Lupus
• Orak hücreli anemi
• Dolaşım bozuklukları
• Pıhtılaşma hastalıkları

Bu hastalıklar femur başı kanlanmasını etkileyebilir.

Femur Başı Avasküler Nekrozu Belirtileri Nelerdir?

Hastalığın belirtileri evreye göre değişiklik gösterir. Erken evrede belirtiler hafif olabilirken, ilerleyen dönemlerde yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürür.

Erken Dönem Belirtileri

Hafif Kalça Ağrısı

Başlangıçta uzun süre ayakta kalınca veya yürüyüş sonrası ortaya çıkan hafif ağrılar görülebilir.

Kasık Bölgesinde Rahatsızlık

Ağrı çoğu zaman kasık bölgesinde hissedilir ve uyluğa yayılabilir.

Orta Dönem Belirtileri

Hareketle Artan Ağrı

Merdiven çıkma, eğilme ve uzun yürüyüşlerde ağrı belirginleşir.

Hareket Kısıtlılığı

Kalça ekleminde sertlik ve dönme hareketlerinde zorlanma başlar.

İleri Dönem Belirtileri

Sürekli Ağrı

Ağrı istirahatte ve gece saatlerinde de devam eder.

Yürüme Bozukluğu

Topallama ve ciddi hareket kısıtlılığı ortaya çıkar.

Femur Başı Avasküler Nekrozu Evreleri

Hastalığın evresi, tedavi planlamasında belirleyici rol oynar.

Evre 1

Kemik yapısında henüz çökme yoktur. MR görüntülemede değişiklikler saptanır.

Evre 2

Kemik dokuda yapısal zayıflama vardır ancak eklem yüzeyi korunmuştur.

Evre 3

Femur başında çökme başlamıştır. Ağrı ve hareket kısıtlılığı artar.

Evre 4

Kalça eklemi ciddi şekilde bozulmuştur. Kireçlenme ve eklem deformasyonu gelişmiştir.

Femur Başı Avasküler Nekrozu Nasıl Teşhis Edilir?

Erken tanı, hastalığın seyrini belirleyen en önemli faktördür.

Fizik Muayene

Kalça hareket açıklığı, ağrı noktaları ve yürüme analizi değerlendirilir.

Görüntüleme Yöntemleri

Manyetik Rezonans Görüntüleme

Erken evre tanıda en hassas yöntemdir.

Röntgen

İleri evrelerde kemik çökmesi ve eklem bozulmaları görülür.

Femur Başı Avasküler Nekrozu Tedavisi

Tedavi seçimi, hastalığın evresine, hastanın yaşına ve beklentilerine göre belirlenir.

Ameliyatsız Tedavi Yöntemleri

İlaç Tedavisi

Ağrı kontrolü ve kemik metabolizmasını destekleyici ilaçlar kullanılabilir.

Aktivite Kısıtlaması

Kalçaya binen yük azaltılır.

Fizik Tedavi

Kasları güçlendirmeye yönelik programlar uygulanır.

Femur Başı Avasküler Nekrozu Ameliyatı

Ameliyatsız yöntemlerin yetersiz kaldığı veya hastalığın ilerlediği durumlarda cerrahi tedavi gündeme gelir.

Core Dekompresyon Ameliyatı

Erken ve orta evrelerde uygulanan eklem koruyucu bir cerrahi yöntemdir. Kemik içi basınç azaltılarak kanlanma artırılmaya çalışılır.

Core Dekompresyon ve Greftleme

Kemik dokunun desteklenmesi gereken durumlarda greftleme ile birlikte uygulanır.

Kalça Protezi Ameliyatı

İleri evrelerde, femur başının çöktüğü ve eklemin bozulduğu durumlarda kalıcı çözüm olarak uygulanır.

Prof. Dr. Çetin Işık, uygun hastalarda eklem koruyucu ameliyatların tercih edilmesinin, protez ameliyatını yıllarca geciktirebildiğini belirtmektedir.

Femur Başı Avasküler Nekrozu Ameliyatının Riskleri

Her cerrahi işlemde olduğu gibi bu ameliyatların da bazı riskleri bulunmaktadır.

Olası Riskler

• Enfeksiyon
• Kanama
• Yetersiz kemik iyileşmesi
• Hastalığın ilerlemesi

Riskler, doğru hasta seçimi ve uygun cerrahi teknikle büyük ölçüde azaltılabilir.

Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci

İlk Dönem

Yük verme genellikle kontrollü şekilde planlanır.

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Kas güçlendirme ve eklem hareket açıklığını korumaya yönelik egzersizler uygulanır.

Uzun Dönem Takip

Düzenli kontrollerle kemik iyileşmesi izlenir.

Femur Başı Avasküler Nekrozu Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Tedavi edilmeyen vakalarda femur başı çöker, kalça eklemi bozulur ve hastanın günlük yaşamı ciddi şekilde kısıtlanır. Bu durumda kalça protezi kaçınılmaz hale gelir.

Femur başı avasküler nekrozu, erken tanı ve doğru tedavi ile kontrol altına alınabilen ancak ihmal edildiğinde ciddi sonuçlara yol açan bir hastalıktır. Hastalığın evresine uygun tedavi yönteminin seçilmesi, kalça ekleminin korunmasında hayati önem taşır. Ameliyatsız tedavilerden eklem koruyucu cerrahilere ve ileri evrelerde protez ameliyatına kadar geniş bir tedavi yelpazesi bulunmaktadır.

Ortopedi ve travmatoloji alanındaki deneyimiyle Prof. Dr. Çetin Işık, femur başı avasküler nekrozunda erken müdahalenin ve kişiye özel tedavi planlamasının, hastaların yaşam kalitesini belirgin şekilde artırdığını vurgulamaktadır.